De historiek

Een ontwijde kerk kreeg een nieuwe bestemming als ontmoetingsruimte met sociaal restaurant, waarboven een feestzaal. De zijbeuk geeft plaats aan intieme nissen. De kerk blijft een ontmoetingsplek maar zonder religieuze connotatie

Het oorspronkelijke kerkgebouw (architect G. Hoste) was in 1883 afgewerkt en werd hetzelfde jaar ingewijd, in 1910 was ook de zware vierkante kerktoren aan de westzijde afgewerkt.

De neogotische kerk, in baksteen op een natuurstenen sokkel, is ontworpen als driebeukige basilicale kerk, met vijf traveeën, een transept van twee traveeën, koor met apsis en twee absidiolen, met aan de noordkant een aangebouwde doopkapel. In 2016 is de ontwijde Heilig Hartkerk uit gebruik gegaan.

Het gebouw heropende in 2024, na twee jaar werken, als ontmoetingsplek Hartetroef. Gentenaars kunnen er sindsdien terecht voor een lekkere maaltijd in een gloednieuw sociaal buurtrestaurant. 

Wat was de opdracht

De herbestemming van de Heilig Hartkerk valt binnen het stadsvernieuwingsprogramma 'En Route' dat de Dampoortwijk in Sint-Amandsberg opnieuw een echt wijkcentrum wil geven, een ontmoetingsplek met groen en speelruimte voor kinderen. Het project omvatte ook de herbestemming van de aanpalende pastorij. Deze onderging ingrepen voor isolatie en brandveiligheid die het gebouw een nieuwe, blijvende toekomst geven en die ruimte laten voor toe-eigening door de gebruikers.

De aanpak van de architecten

Het concept gaat uit van een box-in-boxvolume in hout en glas, in het schip van de kerk geplaatst, dat verwarmd wordt met een lucht-water warmtepomp.

Centraal op het gelijkvloers is er een buurtkeuken en een nieuw sociaal restaurant, erboven is een feestzaal. De ruitvormige vloercassettes ertussen verwijzen naar de kruisgewelven en wentelen zich rond de kapitelen. Er is ook een ontmoetingsruimte en er zijn intieme nissen in de zijbeuk.

Met één nieuwe verdiepingsvloer in het schip (later misschien twee in het koor) ontstaan ruimtes met sterk verschillende karakters. Materialen en kenmerkende elementen werden maximaal hergebruikt.

De gesloten wanden tussen de steunberen, met drie hoge maar smalle gotische ramen, zijn nu tot op het vloerniveau open gemaakt. Spitsbogen met lijsten in architectonisch beton, vijf in elke zijgevel, gooien het schip van de kerk visueel open naar de buurt.

In het opengewerkte schip wordt een lichte, transparante constructie in hout en glas geplaatst.

Door het openwerken van de zijgevels ontstaan ook overdekte buitenruimtes: een galerij aan de pleinkant en een zonnige loggia aan de tuinkant.

Van op het plein naast de kerk, kunnen voorbijganger nu, door het schip, kijken naar de pastorijtuin.

Door het openbreken van de gevels, het toevoegen van lichte houten volumes en het creëren van transparantie, is de kerk omgevormd tot een warme ontmoetingsplek die sociale cohesie stimuleert.

De herbestemming van de Heilig Hartkerk illustreert hoe erfgoed een nieuwe toekomst kan krijgen zonder zijn ziel te verliezen. Dit project toont ook aan dat binnen bestaande contouren, zonder extra ruimtebeslag, veel extra ruimte kan worden gewonnen en dat gebruikte materialen waardevol zijn.

Hartetroef bewijst dat architectuur meer kan zijn dan behoud: het is een dialoog tussen verleden en heden, waarin historische waarde en hedendaagse noden elkaar versterken. Zo blijft de kerk een baken in de wijk – niet langer religieus, maar des te meer verbindend.

Projectreferenties;

• Architect: De Smet Vermeulen architecten met in onderaanneming B-Juxta (restauratie-expert), Tractebel Engineering (technieken, stabiliteit en EPB) en prof. Stijn Oosterlynck (participatie)
• Hoofdaannemer(s) TM Vandendorpe - Van Laere (kerk) N.V.
• Monument Vandekerckhove (pastorij)
• Studiebureau(s) B-Juxta, Tractebel
• Opdrachtgever: sogent
• Oppervlakte 1825 m²
• Ontwerp 2017, oplevering 2024